Suuraa hiriyyaa ykn galatoomfii salphaaf deebii (reaction) gahaa ta'uu danda'a: kan agarsiisu hubachuu keeti. Garuu, yoo yeroo lama keessaa tokko filachuu qofa, guyyaa filatame barreessi. Fakkeenyaan armaan gadii yeroo deebii barruu malee odeeffannoo barbaachisaa dhabamu adda baasuuf gargaara.
Maal irratti eeyyee jette?
Fakkeenya kana ilaali: ‘Kibxata moo Kamisa wal arginaa? Anaaf waaree booda wayya.’ Deebii 👍 qofa irraa namni biraa guyyaa kam akka filatte beekuu hin danda’u. Deebiin ‘Kamisa sa’aatii 16 anaaf mijata. 👍’ jedhu yeroo namoota biraa waliin walbira qabamuu danda’a.
Deebiin mallattoo asittis hafuu danda’a, garuu murteen barruu keessa jira. Ati qindeessaa yoo taate gaaffichas caalaatti ifa gochuu dandeessa: ‘Kamisa sa’aatii 16 karoorfadheera. Namni dhufu hanga Roobii waareetti deebii 👍 haa kennu.’ Akkasitti mallattoon haasaa kana keessatti hojii dursee ibsame qaba.
Yoo deebii gaafatte, ergaa tokkotti murtee tokko qofa dhiheessuu yaali. Yoo guyyaa, bakka fi itti gaafatamummaa kaffaltii walitti dabalaa jirtu, hirmaattonni mallattoo tokkoo isaanii wanta adda addaatti walitti hidhuu danda'u.
Dubbisuu fi waadaa hojii adda baasi
Deebiin ‘Argeera, waaree booda ilaala’ jedhu ‘Hanga Jimaata waareetti xumura’ jedhu irraa odeeffannoo adda ta’e kenna. Namni biraa hojii raawwachuu yoo eege waadaa kee barreessi. Fudhatamuu mirkaneessuun qofti yoom bu’aa eeguu akka danda’u ragaa xiqqoo kenna.
| Ergaa dhufe | Deebii gabaabaa fayyadamuu danda'u |
|---|---|
| Suuraawwan olkaa’eera. | Galatoomi, isaan argadheera. 👍 |
| ‘Hanga Jimaataatti irra deebi’ii ilaalaa?’ | ‘Eeyyee, Jimaata hanga sa’aatii 12tti yaada koo erga.’ |
| "Filannoo A ykn B?" | "Filannoo B filadhe, sababni isaas seensa isaa gabaaba." |
| Eessa wal argina? | ‘Balbala seensaa guddaa mana kitaabaa biratti, sa’aatii 17.’ |
Ergaa ‘Suuraawwan olkaa’eera’ jedhuuf fudhatamuu mirkaneessuu qofa yoo eegame, 👍 tokko illee gahaa ta’uu danda’a. Gaaffii ‘Hanga Jimaataatti irra deebi’ii ilaalaa?’ jedhu irratti garuu waadaatu barbaachisa. Kanaaf hojiin qabatamaan fi yeroon raawwachuun danda’amu deebii barruu haa argatu.
Sagalee kennuu garee keessatti seerri ifa haa ta’u
Marii namoota muraasaa fi idilee hin taane keessatti mallattoon kam filannoo kam akka agarsiisu ibsuu dandeessa. Deebii hedduu filachuun ni danda’amaa fi sagalee kennuu yoom akka cuftu illee barreessi. Sana booda bu’aa cufame hima addaatiin walitti qabi.
Fakkeenya: ‘Yeroo irbaataa murteessina. 👍: Jimaata sa’aatii 18, ❤️: Sanbata sa’aatii 18. Hanga Kamisa waareetti filannoo tokko mallatteessi.’ Yeroo xumurtu guyyaa filatame barreessi; eenyu akka dhufus addatti walii gali. Sagalee yeroo tokkoof kenname qofa irraa lakkoofsa namoota iddoo qabsiisuuf mirkanaa’e hin uumin.
Appiin hojii sagalee kennuu yoo dhiyeesse, gaaffii filannoo hedduu qabuuf isa illee yaaduu dandeessa. Wanti barbaachisaan hirmaataan filannoowwan arguu fi filannoo ofii hubachuu isaati.
Deebii shakkii qabu yoo argatte maal barreessita?
Gaaffiin gabaabaan dhimma irratti xiyyeeffatu gahaa ta’uu danda’a: ‘👍 jechuun hanga Jimaataatti hojjechuuf waadaa galtee, moo ergaa argite jechuu keetii?’ Gaaffiin odeeffannoo barbaachisaa ilaallata. Miira ykn umurii nama ergee tilmaamuun yeroo xumuraa hin furu.
Deebii sirrii hin taane ati yoo kennite, guuti: ‘Ifa haa godhu: argeera, garuu har’a irra deebi’ee ilaaluun hin danda’u. Bor waareetti deebii kenna.’ Barruuleen waa’ee dogoggoraan wal hubachuu chat keessatti fi fayyadama emojii bakka hojii haala dabalataa agarsiisu. Deebii itti aanu dura kana ilaali: namni biraa sirraa maal eeguu akka danda’u sirriitti beekaa?
Kan barbaachisaa fudhi
Qormaata beekumsaa gaaffii sadii
Kan dubbiftan akkamitti itti fayyadamuu akka dandeessan qoradhu. Gaaffii tokkoon deebii tokko filadhu; deebii sirrii hundi qabxii tokko argata. Qorannoon haala sadii kanaaf deebii kenna, deebii keessan hin olkaa'anu fi hin erginu.
Gaaffilee ‘Kibxata moo Kamisa?’ fi ‘Hanga Jimaataatti irra deebi’ii ilaalaa?’ jedhaniif hima tokko tokkoon deebii barreessi.
Gaaffilee ‘Kibxata moo Kamisa?’ fi ‘Hanga Jimaataatti irra deebi’ii ilaalaa?’ jedhaniif hima tokko tokkoon deebii barreessi.
Filannoo filatame, seera filannoo, yookiin waadaa kenname keessaa kan hin qabamne (hin beekamne) jiru ilaali.
Marii sadan keessatti murteen ifa ta’ee hafe; deebii gabaabaa kee tokko illee caalaatti ifa godhi.
Furmaataawwan fi ibsaawwan
- Hima gabaabaa tokkoon guyyaa filatte ibsita. Guyyaa maqaa dhahuun gaaffii filannoo kallattiin deebisa.
- Mallattoo tokkoon guyyaan kam akka agarsiifamu, guyyoota meeqa filachuun akka danda’amuu fi yeroo cufamu galmeessita; sana booda bu’aa walitti qabda. Kana irraa hirmaataan akkamitti fi hanga yoomitti deebii fudhatama qabu kennuu akka danda’u beeka.
- Fudhatamuu mirkaneessuu moo waadaa hojii qabatamaa akka ta’e gaafatta. Ifa gochuun odeeffannoo hojiidhaaf barbaachisu ibsa.
Deebii sirrii keessan lakkaa'i: hundi qabxii tokko argatu. Deebii hin kennamne qabxii zero.
- Qabxii 3: Marii sadan keessatti murteen ifa ta’ee hafe; deebii gabaabaa kee tokko illee caalaatti ifa godhi.
- 2 qabxii: Filannoo filatame, seera filannoo, yookiin waadaa kenname keessaa kan hin qabamne (hin beekamne) jiru ilaali.
- Qabxii 0–1: Gaaffilee ‘Kibxata moo Kamisa?’ fi ‘Hanga Jimaataatti irra deebi’ii ilaalaa?’ jedhaniif hima tokko tokkoon deebii barreessi.
